Supreme Artist : His Majesty King Bhumibol Adulyadej อัครศิลปิน พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
Biography
Timeline
supremeartist
E-Book
Patrons
About Project
อัครศิลปิน
ทัศนศิลป์ สาขาจิตรกรรม
ทัศนศิลป์ สาขาภาพถ่าย
ดุริยางคศิลป์
วรรณศิลป์
นฤมิตศิลป์
ธ ทรงสร้างสรรค์
Supreme Artist creative
  Supreme Artist creative

พระพุทธรูป
จิตรกรรมฝาผนังพระพุทธรัตนสถาน
วัดพระราม ๙ กาญจนาภิเษก
ศิลปกรรมในพระราชนิพนธ์พระมหาชนก
 
 
 
    จิตรกรรมฝาผนังพระพุทธรัตนสถาน

พระพุทธรัตนสถาน พระบรมมหาราชวัง
ความเป็นมาและความสำคัญของพระพุทธรัตนสถาน พุทธศักราช ๒๓๙๔
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรด
กระหม่อมให้สร้าง พระที่นั่ง พุทธรัตนสถาน เพื่อเป็นพระวิหารสำหรับ
ประดิษฐานพระพุทธบุษยรัตนจักรพรรดิพิมลมณีมัย (พระแก้วขาว) อัญเชิญมาจากเมืองจำปาศักดิ์ เมื่อพุทธศักราช ๒๓๕๕ พระพุทธปฏิมาองค์นี้ มีความสำคัญรองลงมาจาก พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร (พระแก้วมรกต)


พุทธศักราช ๒๔๔๙ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสร้างพระที่นั่งอัมพรสถาน พระราชวังดุสิตแล้วเสร็จจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้อัญเชิญพระพุทธบุษยรัตน์ฯ ไปประดิษฐานไว้ที่ชั้น ๓ ของพระที่นั่งอัมพรสถานจนถึงปัจจุบันนี้


พระพุทธรัตนสถานตั้งอยู่ที่สวนศิวาลัย เขตพระราชฐานชั้นกลาง ด้านตะวันออกในพระบรมมหาราชวัง เป็นอาคารที่สร้างขึ้นตามแบบสถาปัตยกรรมไทยที่งดงาม ในพุทธศักราช ๒๔๑๖ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุล
จอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้แปลงพระพุทธรัตนสถานเป็นพระอุโบสถ ผูกพัทธสีมา สำหรับการทำสังฆกรรม ในพิธีทัฬหีกรรมขณะทรงพระผนวช และได้เป็นราชประเพณีสืบมาที่พระมหากษัตริย์ และสมเด็จพระบรมวงศ์ที่ทรงผนวชที่ วัดพระศรีรัตนศาสดารามแล้ว จะเสด็จไปทำทัฬหีกรรม ณ พระพุทธรัตนสถาน


สภาพพระพุทธรัตนสถานที่ชำรุดเสียหาย
จากระเบิดสมัยสงครามโลก


พระพุทธรัตนสถานเป็นสถานที่สำคัญใช้ประกอบพระราชพิธีสำคัญทาง
พุทธศาสนามาหลายรัชสมัย จนกระทั่งพุทธศักราช ๒๔๘๔ เกิด
สงครามโลกครั้งที่ ๒ มีระเบิดตกลงในพระบรมมหาราชวัง ด้านข้าง
พระอุโบสถพระพุทธรัตนสถาน ทำให้ได้รับ ความเสียหายโดยเฉพาะ
ฐานด้านเหนือของพระอุโบสถ แต่ด้วยในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จ
พระปรเมนทรมหาอานันท มหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร ที่ยังทรง
พระเยาว์ และทรงศึกษาอยู่ต่างประเทศ จึงยังไม่ได้รับการบูรณ
ปฏิสังขรณ์ แต่ประการใด



จิตรกรรมฝาผนังด้านทิศเหนือ

จิตรกรรมฝาผนังด้านทิศเหนือ


จิตรกรรมฝาผนังในพระพุทธรัตนสถาน พุทธศักราช ๒๕๐๔
จนกระทั่งในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช จึงได้มีการบูรณะซ่อมแซมตั้งแต่ปีพุทธศักราช ๒๔๙๒ - ๒๔๙๖ จนแล้วเสร็จสมเกียรติแห่งพระราชฐาน และในปีพุทธศักราช ๒๕๐๔ สำนักพระราชวังได้มอบหมายให้กรมศิลปากร ดำเนินการเขียนจิตรกรรมฝาผนังระหว่างช่องพระบัญชร ๘ ช่อง เป็นเรื่องพระราชประวัติและพระราชกรณียกิจใน พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร และพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ระหว่าง พุทธศักราช ๒๔๘๘-๒๔๙๙ โดยการเขียนภาพทั้งหมดนั้นอยู่ในการดูแลและรับผิดชอบของศาสตราจารย์ศิลป พีระศรี บรมครูของวงการศิลปะร่วมสมัยของไทย พร้อมด้วยคณาจารย์ และข้าราชการจากมหาวิทยาลัยศิลปากร ลักษณะของ ภาพจิตรกรรมเป็นแบบไทยประเพณีร่วมสมัย ที่ผสมผสานความเป็นจริงจากเหตุการณ์ในขณะนั้น ด้วยการวาดภาพ บรรยากาศและบุคคลตามจริง




ห้องภาพที่ ๑

พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหา
อานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร
สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ
เจ้าฟ้าภูมิพลอดุลยเดช
และสมเด็จพระราชชนนีศรีสังวาลย์
เสด็จนิวัตพระนคร
พุทธศักราช ๒๔๘๘


ห้องภาพที่ ๒

พระราชพิธีบรมราชาภิเษก
วันที่ ๕ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๔๙๓


ห้องภาพที่ ๓

พระราชพิธีบรมราชาภิเษก
วันที่ ๕ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๔๙๓


ห้องภาพที่ ๔

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและ
สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินี
เสด็จนิวัตพระนคร


ห้องภาพที่ ๕
การบูรณปฏิสังขรณ์พระพุทธรัตนสถาน


ห้องภาพที่ ๖

เหตุการณ์คราวพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
ทรงพระผนวช พุทธศักราช ๒๔๙๙


ห้องภาพที่ ๗

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
ทรงพระผนวช พุทธศักราช ๒๔๙๙


ห้องภาพที่ ๘

พระราชจริยวัตรพระภิกษุพระบาทสมเด็จ
พระเจ้าอยู่หัว พุทธศักราช ๒๔๙๙



พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
เสด็จพระราชดำเนินวัดเฉลิมพระเกียรติวรวิหาร
๑๒ มกราคม พุทธศักราช ๒๕๓๖



พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทาน
แนวทางการเขียนภาพจิตรกรรมฝาผนัง
พระพุทธรัตนสถาน ครั้งแรก ณ พระตำหนัก
เปี่ยมสุข วังไกลกังวล
วันที่ ๙ กันยายน พุทธศักราช ๒๕๔๒


คณะทำงานได้เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทถวาย
คำอธิบายภาพร่างจิตรกรรมฝาผนัง
พระพุทธรัตนสถาน
ณ พระตำหนักเปี่ยมสุข วังไกลกังวล
เมื่อวันพฤหัสบดีที่ ๕ ตุลาคม พุทธศักราช ๒๕๔๓

การเขียนภาพจิตรกรรมฝาผนังพระพุทธรัตนสถานรัชกาลปัจจุบัน

วันที่ ๑๒ มกราคม พุทธศักราช ๒๕๓๖ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และ สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินไปสมโภชวัดเฉลิมพระเกียรติวรวิหาร จังหวัดนนทบุรี เนื่องในโอกาสเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๕ รอบ ทอดพระเนตรและทรงทราบถึงแนวทางการอนุรักษ์จิตรกรรม ฝาผนังเก่าได้ด้วยการถอดลอกจิตรกรรมเดิมไปอนุรักษ์ไว้ จึงมีพระราชปรารภให้กรมศิลปากรนำแนวทางการอนุรักษ์ เช่นนี้ไปดำเนินการกับจิตรกรรมฝาผนังทั้ง ๘ ช่อง ที่เขียนขึ้นในปีพุทธศักราช ๒๕๐๔ แล้วเขียนใหม่ให้สอดคล้องและกลมกลืนกับจิตรกรรมฝาผนังเดิมตอนบนซึ่งเป็นเรื่องประวัติของพระพุทธบุษยรัตน์ ที่วาดไว้ตั้งแต่รัชกาลที่ ๔ เพื่อให้เป็นไปตามเจตคติของช่างไทยโบราณในการวาดจิตรกรรมฝาผนังไทยซึ่งจะกำหนดภาพผลงานให้เกี่ยวเนื่องกับพระพุทธประวัติ หรือประวัติความสำคัญของสถานที่เป็นเรื่องสำคัญ


กรมศิลปากรรับพระราชกระแสพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ดำเนินการแต่งตั้งคณะทำงานเขียนภาพจิตรกรรมพระพุทธรัตนสถาน โดยมีแนวทางที่จะอนุรักษ์ภาพจิตรกรรมฝาผนังชุดเดิมที่เขียนเมื่อพุทธศักราช ๒๕๐๔ ด้วยการลอกและเคลื่อนย้ายไปตั้งแสดงในที่เหมาะสม และทำการเขียนจิตรกรรมฝาผนังขึ้นใหม่ให้เป็นแบบจิตรกรรมไทยให้เนื้อเรื่องเกี่ยวกับประวัติการสร้างพระพุทธรัตนสถานตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชพิธีสำคัญที่เกี่ยวเนื่องกับพระพุทธรัตนสถานในทุกรัชกาล ตลอดมาจนถึงปัจจุบัน


คณะทำงานพิจารณา กำหนดแนวทางการดำเนินงาน รวมทั้งเชิญผู้เชี่ยวชาญและศิลปินเข้าร่วมในการปฏิบัติงาน โดยได้เขียนภาพตัวอย่างศิลปกรรมหลากหลายแบบ เพื่อนำขึ้นทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เพื่อพระราชทานพระราชวินิจฉัยนำไปเป็นแนวทางในการปฏิบัติงานต่อไป และได้รับพระมหากรุณาธิคุณให้กรมศิลปากรเข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทรับพระราชกระแสรวม ๔ ครั้ง ในระหว่างพุทธศักราช ๒๕๔๒ - ๒๕๔๕ ณ พระตำหนักเปี่ยมสุข วังไกลกังวล อำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์


สรุปสาระสำคัญในพระราชดำริ ดังนี้
๑ เนื้อหาของจิตรกรรมควรยึดเรื่องประวัติพระพุทธรัตนสถานที่เกี่ยวเนื่องกับพระบรมราชจักรีวงศ์

๒ ลักษณะและรูปแบบของภาพจิตรกรรมควรเป็นแนวเดียวกันกับของเดิมด้านบนที่เขียนตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

๓ รักษาลักษณะของจิตรกรรมฝาผนังแบบไทยประเพณี ใช้หลักการจัดภาพในมุมมองแบบวิวตานกเป็นจิตรกรรมไทยแบบสองมิติ

๔ ให้ความสำคัญกับประวัติศาสตร์ที่ควรถูกต้องทั้งด้านข้อมูล สถาปัตยกรรม ประเพณี พระราชพิธีต่างๆ เครื่องแต่งกาย และประวัติศาสตร์ศิลปะ

๕ ภาพจิตรกรรมที่เหมือนจริง ให้เขียนภาพพระบรมสาทิสลักษณ์พระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ และบุคคลสำคัญ ตามที่เป็นจริง หลังจากที่ได้รับพระราชทานแนวพระราชดำริและพระบรมราชวินิจฉัยอย่างละเอียดและต่อเนื่อง จนสามารถดำเนินการได้อย่างเป็นรูปธรรม กรมศิลปากรจึงได้ดำเนินการกำหนดเนื้อหาในแต่ละช่อง ดังนี้




 


พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชวินิจฉัย
แบบร่างจิตรกรรมฝาผนังพระพุทธรัตนสถาน
ณ พระตำหนักเปี่ยมสุข วังไกลกังวล
เมื่อวันพฤหัสบดีที่ ๒๙ มีนาคม พุทธศักราช ๒๕๔๔


พระราชทานพระราชดำรัสแบบร่าง ณ พระตำหนักเปี่ยมสุข วังไกลกังวล เมื่อวันศุกร์ที่ ๙ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๕๔๕ “การเขียนภาพนี่ก็ต้องไปแก้ไขกันใหม่ ฉันก็เกรงใจอยู่ แต่รักมากที่โบสถ์นี้สวยมาก ถ้าได้รูปที่มีความหมายก็จะสวยมาก นี่ฉันเห็นแล้วพอใจขึ้นมาก ดูแล้วไม่สมัยโบราณเกินไป และใหม่เกินไป” พระราชดำรัสพระราชทานคณะทำงาน (กรมศิลปากร, ๒๕๔๘, เล่ม ๒ : ๗๘)



ผนังด้านทิศใต้
ระหว่างช่องพระบัญชรที่ ๑

เหตุการณ์ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จ
พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔
การสร้างพระพุทธรัตนสถาน
พุทธศักราช ๒๓๙๖


ผนังด้านทิศใต้
ระหว่างช่องพระบัญชรที่ ๒

เหตุการณ์ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จ
พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔
พระราชพิธียกช่อฟ้าและพระราชพิธีสมโภช พุทธศักราช ๒๔๐๔


ผนังด้านทิศใต้
ระหว่างช่องพระบัญชรที่ ๓

เหตุการณ์ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จ
พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕


ผนังด้านทิศใต้
ระหว่างช่องพระบัญชรที่ ๔
เหตุการณ์ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จ
พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖
ตอนบน เหตุการณ์การสร้างเรือรบ
พระร่วง ตอนกลาง พระราชพิธีตัดไม้
ข่มนาม ตอนล่าง พระราชพิธีอภิเษกสมรส


ผนังด้านทิศเหนือ
ระหว่างช่องพระบัญชรที่ ๕

เหตุการณ์ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จ
พระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๗
ตอนบน การสมโภชพระนคร ๑๕๐ ปี
พุทธศักราช ๒๔๗๕


ผนังด้านทิศเหนือ
ระหว่างช่องพระบัญชรที่ ๖

เหตุการณ์ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จ
พระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล
พระอัฐมรามาธิบดินทร รัชกาลที่ ๘


ผนังด้านทิศเหนือ
ระหว่างช่องพระบัญชรที่ ๗

เหตุการณ์ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จ
พระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
รัชกาลที่ ๙


ผนังด้านทิศเหนือ
ระหว่างช่องพระบัญชรที่ ๘

เหตุการณ์ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จ
พระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
รัชกาลที่ ๙ ตอนบน โครงการ
ตามพระราชดำริ เรื่องทฤษฎีใหม่
และเศรษฐกิจพอเพียง



arrow up กลับสู่ด้านบน



 
อัครศิลปิน : พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ภูมิพลอดุลยเดชฯ อัครศิลปิน : พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ภูมิพลอดุลยเดชฯ
Rama IX Art Museum
อัครศิลปิน : พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ภูมิพลอดุลยเดชฯ